spaarlamp Archieven - Schutboom
 

Tag: spaarlamp

In een paar jaar tijd is er veel verbeterd aan de kwaliteit van ledlampen. In 2009 bleek uit een test van Vara’s Kassa dat de lichtopbrengst van alle 7 geteste ledlampen ver onder de maat was. Fabrikanten hadden duidelijk teveel beloofd. Uit recentere testen van de consumentenbond blijkt dat de lichtsterkte behoorlijk is toegenomen en dat ze soms zelfs meer licht geven dan op de verpakking staat. Inmiddels zijn fabrikanten verplicht op de verpakking van een lamp (van 4 watt of meer) een energielabel, het wattage, lichtopbrengst, kleurtemperatuur e.d. juist te vermelden. Ledlampen zijn nog niet perfect maar de ontwikkeling heeft grote sprongen gemaakt en ze zijn inmiddels een waardige vervanger van de gloeilamp.

Kies voor led.

Nieuwe lampen? Kies voor led.

Verschillen gloeilamp, spaarlamp en ledlamp

Een gloeilamp bevat een dunne gloeidraad die zo heet wordt dat hij enorm gaat ‘gloeien’. Hij produceert dan ook slechts 5 tot 10% licht en 90% warmte.
De spaarlamp is een gasontladingslamp en is eigenlijk een opgevouwen tl-buisje. Elektriciteit schiet als losse elektronen door de buis en botst met kwikdampelektronen. Hierbij komt energie vrij in de vorm van uv-licht. Fluorescentiepoeder op de glaswand laat dit licht wit naar buiten stralen. De spaarlamp zet 35% van de energie om in licht.
Ook in de ledlamp wordt energie in de vorm van licht gemaakt door verplaatsende elektronen maar dan in een aantal kleine halfgeleidende lichtdiodes. Elektronica in de lamp zorgt ervoor dat dit proces goed verloopt. De ledlamp kan 50% van de energie in licht omzetten.

Ledlamp of spaarlamp?

Energielabel ledlamp

Energielabel ledlamp

Beide zijn gloeilampvervangers maar de ledlamp heeft een paar voordelen boven de spaarlamp. Ledlampen bevatten weinig of geen giftige stoffen en deze kunnen niet vrijkomen. Een spaarlamp bevat een beetje kwik. Als een spaarlamp breekt verdampt die kwik. Er wordt geadviseerd om dan de kamer goed te ventileren, de lamp op te vegen en als Klein Chemisch Afval in te leveren. Een ledlamp bevat wel elektronica, lever hem daarom apart in. Een ledlamp breekt minder snel, kan beter tegen kou en tegen vaak aan en uit zetten, geeft stabiel licht, is meteen op volle lichtsterkte en is soms dimbaar. Een ledlamp is vaak nog wat zuiniger dan een spaarlamp en wordt nog zuiniger. Een ledlamp is nog wel duurder dan een spaarlamp maar hij gaat ook langer mee. De spaarlamp is nog de voordelige keuze maar de toekomst is aan de ledlamp.

Lichtopbrengst van ledlampen

Als je wilt weten hoeveel licht een ledlamp geeft kun je het beste op de verpakking naar het aantal lumen zoeken. Lumen (lm) is een getal wat aangeeft hoeveel licht een lamp totaal in alle richtingen uitstraalt.
Het aantal lumen zegt meer over de lichtopbrengst dan het aantal watt’s. De ene ledlamp kan wel 2 keer zoveel licht geven dan een andere met hetzelfde wattage. Dat is niet zo heel erg want ledlampen zijn sowieso erg zuinig. Het is wel vervelend als achteraf blijkt dat de 8 watt ledlamp die je koopt om een oude gloeilamp van 60 watt te vervangen veel minder licht geeft. Kies in dat geval een ledlamp die ongeveer 700 lumen licht geeft.

Lichtopbrengst gloeilampen
      15 watt =     100 lm
      25 watt =    200 lm
      40 watt =    400 lm
      60 watt =    700 lm
      75 watt =    900 lm
    100 watt =  1300 lm

Nanolight ledlamp met maar liefst 133 lm/W.

Nanolight ledlamp met maar liefst 133 lm/W.

De capaciteit van de ledlampen voor thuisgebruik varieert van zo’n 40 tot 80 lumen per watt. Een lamp van 5 watt kan dus 200 lumen licht geven maar ook 400. Dit grote verschil wordt veroorzaakt door het type led wat gebruikt is en door de kleurtemperatuur van de lamp. Vaak wordt het blauwige licht van de led bijgekleurd met gele fosfor om een warme kleur te krijgen maar dat laagje houdt ook wat licht tegen. Over het algemeen hebben ledlampen met koel licht dan ook meer lumen per watt dan ledlampen met warm licht.

Kleurtemperatuur van ledlampen

Het warme licht van de oude gloeilampen heeft een kleurtemperatuur van 2700 kelvin. Meestal staat de kleurtemperatuur van een ledlamp op de verpakking. Een lager getal dan 2700 geeft nog warmer licht (kaarslicht is 1200 kelvin) en een hoger getal geeft koeler licht. Tot 3200 kelvin mag nog warm wit genoemd worden maar is al koeler dan een gloeilamp. Neutraal wit is 5000 kelvin en daglicht is ongeveer 6000 kelvin.
Het is voor moderne ledlampen geen probleem om het warme gloeilamplicht te produceren. Ledlampen kunnen alle kleuren produceren. Denk maar aan de LivingColor lampen van Phillips. ‘Gewone’ ledlampen produceren meestal alleen blauw licht wat bijgekleurd wordt door gele fosfor om zacht warm licht te krijgen.

De kleurtemperatuur bepaalt de sfeer.

De kleurtemperatuur bepaalt de sfeer.

Geven ledlampen slecht licht?

Wit licht is een mengsel van alle kleuren in de atmosfeer. In een regenboog zie je die kleuren gescheiden. Puur wit daglicht heeft een CRI (Color Rendering Index) van 100. Als er een kleur ontbreekt, wordt de CRI lager en zien we onze omgeving in andere onwerkelijke kleuren.

Gloei- en halogeenlampen hebben van nature een hoge CRI. Ook al stralen ze gelig licht uit, het bevat toch bijna alle kleuren van het spectrum en wij ervaren de omgeving van de lamp als natuurlijk en de kleuren als rijk.

Het licht van een ledlamp wordt door sommige mensen als onnatuurlijk en kil ervaren. In dat opzicht is er al veel verbeterd, de meeste ledlampen benaderen de kleur van de ouderwetse gloeilamp behoorlijk. Spaar- en ledlampen hebben een lagere CRI. Met behulp van nieuwere lichtdiodes en kleurstoffen als fosfor wordt het licht van een gloeilamp nagebootst en dat lukt steeds beter. Een CRI van 80 of meer wordt als goed ervaren.

Een lage CRI geeft vreemde kleuren.

Een lage CRI geeft vreemde kleuren.

Levensduur van ledlampen

Fabrikanten geven bij ledlampen vaak een levensduur op van 50.000 uur. Als de lamp 4 uur per dag brand zou je pas na 34 jaar de lamp hoeven te vervangen. Die leeftijd haalt de ledlamp waarschijnlijk niet of alleen onder ideale omstandigheden. De lamp verouderd het minst snel als hij koel blijft. Sommige lampen hebben daarom een aluminium behuizing of koelribben aan de zijkant. Je mag verwachten dat dit een gunstig effect heeft op de levensduur. De omgeving van de lamp speelt hierin ook een rol. Een vrijhangende lamp in een koele kamer zal langer meegaan dan een inbouwspot in het plafond.
Ook al is de levensduur lang, de lichtsterkte neemt na verloop van tijd wel af waardoor je hem misschien vroegtijdig wilt vervangen. Dit is overigens ook bij gloei- en spaarlampen het geval. Goedkope ledlampen zullen waarschijnlijk eerder problemen geven dan merklampen.
Philips, Osram en Lemnis Lighting laten hun lampen testen door o.a. Olino en VSL. De gegevens die op de verpakkingen van deze merken staan zijn kloppend.

Type ledlamp

Ledlampen zijn in alle soorten en maten en met alle types fitting te krijgen. Meestal hebben ze de vertrouwde gloeilampvorm met een draaifitting. Deze kun je zo in je bestaande schemerlamp schroeven. Let op of de lamp wel naar alle kanten schijnt. De onderkant straalt vaak wat minder licht uit omdat zich hier de elektronica bevindt. Dat hoeft geen probleem te zijn en kan zelfs een voordeel zijn. De lamp richt zo meer licht naar het plafond of als je hem op de kop hangt naar de vloer. De stralingshoek staat vaak in graden op de verpakking. Ook de halogeenspotjes met een G10 fitting (twee van die pennetjes) en tl-buizen kunnen door led vervangen worden.

Phillips ledlampen in vele soorten en maten.

Verschillende types ledlampen van Phillips.

Ledlamp dimmen

Op de verpakking staat ook of de ledlamp gedimd kan worden. Dimbare ledlampen werken vaak niet met bestaande gloeilamp- en halogeendimmers. Deze dimmers zijn gemaakt voor hogere wattages en voor wisselstroom. Een ledlamp heeft een laag wattage en werkt met gelijkstroom. De lampen zijn dan moeilijk te dimmen, gaan flikkeren, zoemen en ze zullen vroegtijdig stuk gaan. Voor ledlampen heb je een elektronische dimmer nodig. Of neem een  ledlamp met ingebouwde dimmer die je met een afstandsbediening kan dimmen.

Gebruikskosten ledlampen

Ledlampen zijn wat duurder in aanschaf maar verdienen zichzelf terug door hun zuinige instelling. Een voorbeeld van de verschillen tussen gloei-, spaar- en ledlamp met gelijkwaardige lichtopbrengst bij 4 uur gebruik per dag:
Een gloeilamp van 60 watt kost zo’n 18 euro per jaar aan stroom.
Een spaarlamp van 12 watt kost 3,70 euro per jaar.
Een ledlamp van 8 watt kost 2,50 per jaar.

De voor- en nadelen van ledlampen nog een keer op een rijtje:

Voordelen van ledlampen
  1. Laag energieverbruik
  2. Hoog rendement
  3. Zeer lange levensduur
  4. Kan goed tegen vaak aan en uit zetten
  5. Direct op volle lichtsterkte
  6. Lichtkleur blijft gelijk bij dimmen
  7. Stabiel licht, geen flikkeringen
  8. Bestand tegen stoten en vallen
  9. In veel vormen verkrijgbaar
  10. Compact
  11. Lamp wordt niet heet
  12. Bevat geen kwikdamp zoals een spaarlamp
  13. Geen uv-straling
  14. Verkrijgbaar met gespreid of gebundeld licht
  15. Alle kleuren licht mogelijk in 1 lamp
Nadelen van ledlampen
  1. Goede ledlampen zijn nog duur
  2. Bij hoge temperatuur neemt de lichtopbrengst af
  3. Bij hoge termperatuur neemt de levensduur af
  4. Kleurspectrum (CRI) beperkter dan gloeilamp maar wel steeds beter

Tips voor het kopen van een ledlamp

Samenvattend: waar let je nou op bij het kopen van een ledlamp?

  1. Kies een lichtsterkte op basis van Lumen. (Een 40 watt gloeilamp geeft 400 lumen licht)
  2. Beschouw het als verdacht als de lumen niet vermeld staan.
  3. Het aantal watts zegt niet genoeg over lichtopbrengst. Lamp A. van 4 watt kan net zo veel licht geven als lamp B. van 8 watt.
  4. Wil je het beste rendement reken dan uit hoeveel lumen de lamp per watt produceert. 40 lm/wt is weinig, 80 lm/wt is zeer goed.
  5. Let op de stralingshoek. Sommige ledlampen stralen niet genoeg naar beneden.
  6. Let op de kleurtemperatuur. 2700 Kelvin is gelijk aan gloeilamplicht. Hoger is koeler licht.
  7. Let op of je een dimbare ledlamp gewoon met je eigen dimmer kunt dimmen
  8. In een goede lampenwinkel betaal je misschien wat meer maar is de kans op een goede lamp groter.
  9. Vraag of je de lamp terug mag brengen als hij tegenvalt.
  10. Soms geeft de fabrikant of winkelier de garantie dat je een nieuwe lamp krijgt als de lamp het in de garantieperiode begeeft. (Bonnetje wel bewaren)
  11. Regelmatig worden (nieuwe) lampen getest. Kijk voor resultaten op consumentenbond.nl of op olino.org.

Gloeilampen
De gloeilamp is iedereen wel bekend. Deze lamp is in 1879 uitgevonden door Thomas Edison en gaat dus al een behoorlijke tijd mee. Gloeilampen bestaan uit een gloeidraad van wolfraam (een soort metaal met een extreem hoge smelttemperatuur) in een glazen bol gevuld met gas. Het gas (vaak stikstof, argon of xenon) is hierbij erg belangrijk, want in aanraking met zuurstof verbrandt de gloeidraad direct. Wanneer je de lamp aanzet stroomt de elektriciteit door de gloeidraad, waardoor deze zo warm wordt dat hij licht geeft.

Het voordeel van de gloeilamp is dat deze erg goedkoop is (minder dan een euro per stuk). Hier staat wel tegenover dat gloeilampen slechts 5-10% van de energie die ze gebruiken omzetten in licht. De rest gaat verloren aan warmte. Bovendien gaan gloeilampen slechts 1000 branduren mee, wat betekent dat je ze elk jaar moet vervangen (bij drie branduren per dag).

Spaarlampen
De spaarlamp is sinds eind jaren ’80 verkrijgbaar. Door de vele ontwikkelingen die deze soort lamp heeft doorgemaakt lijkt de huidige spaarlamp vrij weinig op het origineel. Spaarlampen zijn in feite een soort kleine, gebogen of gedraaide TL-buizen. De glazen buisjes zijn gevuld met gas (argon, krypton en kwikdamp) en aan de binnenkant bedekt met een fluorescerende laag. Als je de lamp aanzet, gaat tussen twee electroden aan de uiteindes van de buis stroom door het gas lopen, waarbij UV-straling vrijkomt. De fluorescerende laag zet deze straling om in licht.

Spaarlampen zijn duidelijk duurder in de aanschaf dan gloeilampen (zo’n vijf tot tien euro). Deze hogere aanschafprijs verdient zichzelf echter snel terug, dankzij het hogere rendement en de langere levensduur. Een spaarlamp is vier tot vijf keer zuiniger dan een gloeilamp (35% van de energie wordt omgezet in licht) en gaat tussen de 6000 en 10.000 branduren mee.

Het grootste nadeel van spaarlampen is dat ze een kleine hoeveelheid kwik bevatten. Dit is een giftige stof en schadelijk voor het milieu. Daarom moeten kapotte spaarlampen bij het chemisch afval en moet er voorzichtig worden omgegaan met gebroken lampen.

LED-lampen
De led werd al in de jaren ’20 ontdekt, maar de ontwikkeling ervan begon pas in 1962. De LED-lamp bestaat eigenlijk uit een groep kleine leds die bij elkaar geplaatst zijn. Het grote verschil tussen LED-lampen en andere lampen is dat deze geen gebruik maakt van gas, maar een vaste stof om licht op te wekken.

Voor een goede LED-lamp betaal je als snel twintig euro. Dit is waarschijnlijk wel een éénmalige investering, want de lamp kan tot 50.000 branduren mee gaan, waardoor je er je leven mee kunt doen. Bovendien is de LED-lamp, met een rendement van 50%, verreweg de meest zuinige lamp die momenteel verkrijgbaar is. Andere voordelen zijn dat de lamp niet warm wordt en schokbestendig is.

Vergelijking
De totale hoeveelheid energie (en dus ook geld) die bespaard kan worden door de vervanging van alle gloeilampen in huis, verschilt natuurlijk per huis. Hierbij moet je rekening houden met zaken als: Hoe veel lampen heb je in huis? Welk wattage lampen gebruik je nu? Hoe vaak branden de lampen?

Deze website geeft een handige calculator, waarmee je snel uit kan rekenen hoeveel geld je kan besparen. Zo zie ik bijvoorbeeld dat het vervangen van één gloeilamp van 60 watt door een LED-lamp van 12,5 watt me al €11,41 per jaar kan besparen wanneer ik de lamp drie uur per dag laat branden. Dat lijkt me zeker de moeite waard!